شاید جوابی به این سوال که :
با اصول فقه چکنم ؟
اصول فقه یکی مواد امتحانی آزمون وکالت و گرایش دعاوی خانوادگی کارشناسی ارشد (ویژه خواهران )است که معمولا" در آزمون وکالت پاشنه آشیل اغلب داوطلبان است و ذهن داوطلبان را مشغول می دارد برخی از خیر مطالعه آن می گذرند و برخی منابع معرفی شده را مطالعه می کنند اما نتیجه نمی گیرند . و از این نظر از این درس دلسردند . همه این مسایل زایده یک مشکل است اینکه داوطلبان این درس و کاربرد آن را نمی شناسند و نحوه مطالعه اصولی آنرا نمی دانند وگرنه این درس نه تنها خواندنش مشکل نیست بلکه بسیار جذاب و مهمتر اینکه کسی که اصول را اصولی بیاموزد در استنباط و استدلال مهارت می یابد و این خود هم در عرصه آزمونها و هم در عرصه آموزش و هم در عرصه کاربردی بسیار بدرد یک حقوقی خواهد خورد . از آنجایی ریشه قوانین ما بخصوص قوانین ماهوی فقه است و اصول فقه ضوابط ارائه نظریات فقهی است اصول فقه غیر مستقیم اما موثر با قوانین ما ارتباط دارد . شاید برای همین کسانی که اصول را می دانند در فهم و تحلیل و تفسیر قوانین راحترند . با این مقدمه:
- ابتدا منابع مطالعه را معرفی می کنیم
- سپس نحوه مطالعه آنرا شرح می دهیم
- بعد انواع سوالات اصول را مشخص می کنیم
- و در انتها شیوه پاسخگویی به سوالات اصول را بررسی می کنیم
& منابع مطالعه
× منابعی که برای آزمون باید مطالعه شود:
ç منبع اصلی ------------ اصول استباط دکتر ابوالحسن محمدی
ç منبع مرور -------------تلخیص نموداری اصول استنباط مریم اسماعیلی نشر حریر
ç منبع تثبیت -------------کمک حاقظه دوراندیشان
ç کتاب تست--------------مبانی اصول استنباط دکتر شهبازی
ü توضیح : با توجه به سبک سوالات آزمونهای اخیر مطالعه منابع جدیدی لازم شده است هر چند بالا بردن حجم منابع معرفی شده کار صحیحی نیست اما ضرورت ایجاب می کند برای اینکه داوطلبان بتوانند از عهده سوالات آزمونها بر آیند و بعلت گرایش طراحان به سوالات کاربردی و تشخیصی مجبوریم منابع دیگری راهم معرفی کنیم :
× منابع جدید که با توجه به نوع سوالات در آزمونهای اخیر نیاز به مطالعه آن ضروری است :
ç منبع مناسب برای پاسخگویی به سوالات کاربردی و تشخیصی (حداقل یکی از کتابهای زیر را مطالعه کنید .)
ï اصول فقه کاربردی (تطبیق با قوانین) مجتبی الهیان
ï مبانی استنباط فقه حقوق: مشتمل بر متن اصول فقه مظفرتطبیق قواعد اصولی با قوانین موضوعه عباس زراعت
& بررسی نحوه مطالعه
خیلی از دوستان کتاب آقای دکتر ابولحسن محمدی را می خوانند بقول دو تن از کاربران وبلاگ تا حد حفظ کردن هم می خوانند اما چرا به اندازه تلاششان نتیجه نمی گیرند؟ جواب سوال در چند نکته است اصول علمی است کاربردی یعنی مباحث نظری آن بیان شیوه کاربرد آن در مصادیق مختلف است نسبت اصول به قوانین مانند نسبت دستور زبان فارسی است به متون و اشعار فارسی است برای مثال ما در دستور زبان فارسی تعریف فعل را می خوانیم و با آن آشنا میشویم اما این کافی نیست مهم اینست که بتوانیم طبق این تعریف فعل را در جملات بیابیم زمان آنرا تعیین کنیم در ست یا غلط بودن مکان ان در جمله را تشخیص دهیم اصول هم مثل همین است خواندن صرف یک کتاب اصول مثل کتاب اصول استباط دکتر ابوالحسن محمدی لازم است اما کافی نیست مهم اینست که بتوانیم قواعد آن را در متن قوانین شناسایی کنیم و بیابیم .
نوع سوالات درس اصول را میتوان به دو گروه عمده تقسیم کرد
1. سوالات نظری : سوالاتی که راجع به به تعریف یا تبین اصطلاحات اصول است
ç مانند اینکه تعریفی را بیان کنند و بگویند با کدام گرینه همخوانی دارد یا اصطلاحی (مثلا" استحسان )را بیاورند چهار تعریف در گزینه ها ارائه دهند و بگویند کدام گزینه در مورد آن صحیح است و از این قبیل ...
ç برای پاسخگویی به این قبیل سوالات کافیست که کتاب دکتر ابوالحسن محمدی را به دقت بخوانید تعریف و تقسیم مباحث و اصطلاحات را بیاموزید در اینصورت براحتی به این سوالات پاسخ خواهید داد
ç این نوع سوالات کم در حد یک سوال یا دو سوال و یا اصلا" ممکن است در آزمون مطرح نشوند در آزمون سالهای گذشته از این نوع سوالات میدادند اما سال 89 هیچ سوال نظری نداده بودند به هر حال تضمینی وجود ندارد که در سالهای بعد مطرح نشود و باید آماده بود .
2. سوالات تشخیصی : در این نوع سوالات قواعد و مباحث اعمال شده اصولی بر قوانین را باید تشخیص دهید اکثریت سوالات آزمونهای اخیر براین مبنا بود ه است .
ç معمولا" متن یک ماده قانونی را درج می کنند و عبارت و کلمه ای از آن را مشخص می کنند و نوع مبحث یا قاعده اعمال شده اصولی در آن را می پرسند . همه سوالات سال 89 وکالت بدین گونه طراحی شده بودند .
ç برای پاسخگویی به این نوع سوالات باید مصداق تعاریف و تقسیمات و تبیناتی که از کتاب اصول آموخته ایم را بتوانیم در مواد قانونی شناسایی کنیم پس ابتدا باید بر مباحث نظری (همان تعریفات و اصطلاحات) تسلط کافی پیدا کنیم تا با تطبیق تعاریف با مصادیق بهترین گزینه ها را انتخاب کنیم .مثالهای ذیل مباحث در کتاب اصول میتوانند در این زمینه شما را یاری کنند چون می توانید همانند سازی کرده و موارد مشابه را تشخیص دهید .
ç یکی از کتابهایی که به جهت سبک آزمونهای اخیر معرفی شد را مطللعه کنید در این کتابها مصادیق قواعد اصول فقه در قوانین ما بررسی شده است بنابراین برای پاسخگویی به سوالات تشخیصی فوق العاده مفید هستند .
& بهترین راهکار برای آموختن اصول
ç کتاب اصول دکتر ابولحسن محمدی را بدقت مطالعه کنید و از منابع کمک آموزشی هم برای فهم بهتر بهره گیرید.
ç حداقل یکی از کتابهایی که راجع به تطبیق قواعد فقه با قوانین موضوعه است را مطالعه کنید من سه نمونه از آنها را در بخش معرفی منابع معرفی کردم این کتابها شما را در زدن تستهای تشخیصی یاری می دهند. چون در این نوع کتابها قواعد اصول با قوانین موضوعه تطبیق داده شده است .
ç در هنگام مطالعه مواد درسی دیگر شما به هر حال متن قوانین را می خوانید بعد از آموختن ماده همیشه سعی کنید قواعد اصولی حاکم بر آن را نیز تشخیص دهید اگر مشکلی داشتید به کتاب اصول مراجعه کنید و سعی کنید به کمک آن این قواعد و مباحث را تشخیص دهید . بعد از مدتی قدرت تشخیص بالایی کسب خواهید کرد ضمن اینکه در فهم و تحلیل مواد هم کمک شایانی به شما میشود.
ç کتاب تستی که استفاده می کنید بعد از زدن هر تست سعی کنید موارد مشابه آن را در ذهنتان در مواد قانونی که بخاطردارید را جستجو کنید سپس مبحث مورد نظر را در کتاب اصول بیابید و همه مطلب مربوط به تست را مرور کنید و در آنجا در مثالهای کتاب با موارد مشابه برخورد خواهید کرد که جستجوی ذهنی شما را تقویت خواهد کرد و سرعت خواهد داد . واینگونه به قدرت تشخیص مطلوبی خواهید رسید .
به امید موفقیت و پیروزی شما در همه عرصه های زندگی
امیر علی جلیلی ٢٢ فروردین سال ١٣٩٠
کلمات کلیدی :نحوه مطالعه اصول فقه،
اصول استنباط،
آزمون وکالت،
متن کامل منابع معتبر حقوقی
