کتاب دستنویس قانون مدنی و ثبت منتشر شد

سخن مولف :

سال 1388 قرار بود 8 جلد کتاب آموزشی به سفارش یکی از ناشران برای درس مهم مدنی تدوین کنم . اما این امر به دلیل تخریب و انحصار گرایی و تنگ نظری برخی امکانپذیر نشد هر چند با تلاش و صرف دو سال زمان این مجموعه در نوع خود کم نظیر آماده شد اما مدیر نشر تحت تاثیر برخی افراد که نشر این کتاب ها را در تضاد با منافع خود می دیدند علیرغم میل باطنی اش آن قدر تردید و تأمل کرد و این افراد آنقدر کارهای ناجوانمردانه و آزار دهنده انجام دادند تا بی خیال انتشار  کل این مجموعه شدم اما همین موضوع سر آغاز یک پژوهش جامع و پر حجم در حوزه حقوق مدنی شد . سال 89 هم زمان با فعالیت آموزشی وارد کارآموزی وکالت شدم و با حضور در شعب دادگاه ها و تلمذ در محضر اساتید بزگواری که اکثراً از قضات تجدید نظر استان آذربایجانشرقی بودند بالاخص استاد خیرالله تیموری و استاد محمد زاده با کاربرد حقوق مدنی در عرصه دادگاه ها بیشتر آشنا شدم و علاقه من به این حوزه از حقوق باعث ترغیب در آغاز پژهشی بسیار پر حجم در حقوق مدنی شد که تاکنون نیز ادامه دارد پژهشی که از مذاکرات مجلس آغاز شده و با مطالعه دقیق نوشته های علمای متقدم در دوره شکوفایی حقوق مدنی اساتید بزرگوار شاه باغ - شایگان - عدل السطنه ادامه یافت و به مطالعه در دوره میانه که آغاز دوره طلایی نویسندگان حقوق مدنی است رسید . در غنای این دوره پر بار همین بس که نوشته های دکتر امامی بنیانگذار تئوری اصالت فقه در تفسیر قانون مدنی فصل جدیدی از تفسیر در حقوق مدنی را رقم زده و بعد از ایشان دکتر لنگرودی تئوری موازنه را بنیان نهاده ند تئوری که هر چند محجور مانده اما به دو دلیل از اهمیت بسیار بالایی برخودار است اول اینکه این تئوری در تفسیر قانون اصیل است و ترجمه از متون فقهی یا متون حقوقی خارجی نیست و دوم اینکه توسط کسی بنا شده که خود هم در فقه و هم در حقوق نوین  و نظرات جدید مسلط می باشند   . اندکی بعد از ایشان یکی از درخشان ترین ستارگان حقوق ایران ظهور کرد دکتر کاتوزیان با تئوری اصالت عدالت در تفسیر قانون که هم اکنون تئوری غالب بر  مبانی آموزشی و پژهشی حقوق مدنی است قانون مدنی را با به خدمت گرفتن متون فقهی و متون حقوقی خارجی و افزودن نظرات خود با محوریت عدالت  از ورای چالش های نظری آرام آرام به سمت عرصه کاربرد و عمل سوق داد. و تقریباً هم زمان با ایشان دکتر شهیدی با تئوری اصالت قانون مکتب جدیدی را در تفسیر قانون مدنی بوجود آورده اندکه  هر چند عمر کوتاه ایشان کفاف تکامل این نظریه را به طور کامل به ایشان نداد اما یادگار های گرانبهای ایشان در باب حقوق تعهدات نظریه ایشان را شناساند . بوجود آمدن چهار مکتب و بیش از ده ها  جلد کتاب فاخر در حوزه حقوق مدنی در طول سه دهه دوره طلایی حقوق مدنی را رقم زد.اما در دور متاخر متاسفانه چند عامل از جمله جزوه گرایی و مدرک گرایی و زندگی سریع ماشینی باعث گردیده فعلاً شاهد ظهور تئوری های جدید حداقل در حوزه حقوق مدنی نباشیم . علیرغم تئوری های جدید علم از جمله تئوری ابطال پذیری که پیشرفت بسیار داشته است این نظریه ها در علم حقوق مغفول مانده است اما جریان طبیعی علم پویاست و طبیعتاً شاهد چهره های تاثیر گذار در آتیه  خواهیم بود  . در حال حاضر حقوقدان متأخر در حوزه حقوق مدنی چند دسته شده اند اول آنهایی که پرچمدار هریک از این مکاتب هستند که طبیعتاً مورد توجه علاقمندان گروه خاصی  می باشند و برای  سایرین چندان نام آشنا نیستند. دوم نوگرایان هستند که مکتب ساز یا پرچم دار مکتبی نیستند و مترجمان نظریه های جدید نوین در دنیا هستند که بدلیل عدم سنخیت این نظریه ها با حقوق کشور هر چند در عرضه نظر پیشرفتهایی حاصل می آید اما در عرصه عمل ناکار آمد است و عده ای هم بیشتر تخصص گرا هستند و در همه مباحث حقوق مدنی ورود نمی کنند . و گروه بعدی  آنهایی هستند که تکلیفشان روشن نیست از همه مکاتب مطالبی را مخلوط می کنند و اغلب هم هیچ کدام  از مکاتب را هم قبول ندارند.  همین موضوعات باعث گردیده است تا اختلاف نظرها در حوزه حقوق مدنی بسیار زیاد بوده و  حقوق خوانان و دانشجویان  را در یادگیری دچار مشکل سازد. حجم بالای منابع و تداخل و تعارض و تضاد و  ابهام در نظرات و تنوع مباحث در حقوق مدنی هم به این مشکل می افزاید.  

برخی به دلایلی این مشکلات را انکار می کنند  و برخی از روی فخر بی جا آن را نادیده گرفته و مشکل خود نمی دانند و کار آموزشی را سخیف می پندارند البته در توسعه این افکار افراط در بکار گیری برخی ابزارها از قبیل نمودار و چارت که اصل موضوع را تحت تاثیر قرار می دهد نقش اساسی دارد گاهی این افراطها تا جایی پیش رفته که روشهایی بی مبنا با سبک آثار پر ارزشی مثل نظم کنونی دکتر کاتوزیان مقایسه شده است و حتی بدتر از آن با اهداف تجاری محض و صرفاً به این خاطر که کلاسی پر شود یا کتابی چند جلد بیشتر بفروشد بجای نظم کنونی معرفی شده اندکه این موضوع مسلماً ستم در حق علم و شخصیت های صاحب مکتب  است . در هر حال  یک اصل در کتب آموزشی نباید فراموش شود اینگونه کتابها در هر شکل و سبکی فقط بیان کننده ساده تر مطالبی است که اساتید فرزانه صاحب مکتب بیان داشته اند. خوشبختانه در سالهای اخیر نیز کتابهای نموداری و چارتی بی مبنا در حال منسوخ شدن  است و نا کارآمدی آنها بر اکثریت مسلم گردیده است.

در این میان آنچه مسلم است این است که  مشکلات آموزشی به خصوص در حقوق مدنی واقعاً وجود دارد و باید به طریقی رفع گردد. این موضوع مثل راه رفتن روی لبه تیغ است از طرفی  نباید بهانه ای باشد در دست عده ای که از مسیر این خلاء ادعای سبک و مکتب کنند و ارزش علم حقوق را پایین بیاورند و از طرف دیگر نیاز به آموزش و ابزار و کتب آموزشی با حفظ شأن علم حقوق نباید مغفول بماند.

عده ای به دلایل مختلف خرده بر آموزشی نویسان می گیرند البته عده ای از آنها چیزی را توان انجام آن را ندارند انکار می کنند بسیار شنیده ام از کسانی که توان نوشتن درسنامه ای ابتدایی را ندارند و با حالتی حق به جانب می گویند این کارها را در شأن ما نیست. این افراد را ارجاع می دهم به نکته ظریفی از  استاد بزرگوار دکتر کاتوزیان که این معضل را در جمله اول مقدمه کتاب اعمال حقوقی به زیباترین بیان متذکر شده اند :

اگر هدف از تألیف کتاب حقوقی نشر فرهنگ دادگری و نظم باشد، بی گمان تعلیم دانشجویان از لوازم حرکت به سوی این هدف است.

 
و در این میان نباید  از نظر دور داشت که اساتید بزرگواری هستند قدمهای بزرگی در این راه برداشته اند که تلاششان شایسته تحسین و تقدیر است.  کتاب حاضر نیز به دور از هر ادعا تلاشی است برای یادگیری و تفهیم قانون مدنی که با توجه شکل بیان در کمترین حجم ممکن بیشترین مطالب را آموزش دهد بدون اینکه مبانی را نا دیده انگاشته و به نکته گرایی صرف اکتفا کند ضمن اینکه چون شرح قانون در لابلای قانون جا داده شده بهانه ایست برای آشتی نص قانون با تفسیر دکترین و شرح لازم آن که در عرصه آزمونی و کاربردی بسیار موثر است . همه نکات برگرفته از کتب اساتید برتر با اندکی تعدیل و تلخیص است هر چند در طبقه بندیهای خاص و به فراخور جایگاه تاثیر آن در مواد آورده شده است . این کتاب آموزشی و کاربردی به جامعه حقوقی تقدیم می گردد با ذکر دو موضوع اولاً دوره کامل آموزشی حقوق مدنی تالیف اینجانب در حال حاضر در بسته های آموزشی موسسه کمک آزمون ارائه می گردد که عزیزان علاقمند  می توانند از این بسته ها استفاده نمایند  و دوماً در آینده نه چندان دوره  8 جلدی مدنی که بالغ بر 8000 هزار صفحه پژوهش چند بعدی در حقوق مدنی است تحت عنوان (قانون مدنی در نظم حقوقی نوین ) نیز تقدیم عزیزان علاقمند خواهد گردید که با توجه حجم بالای منابع فقهی و نیاز به ترجمه منابع حقوق خارجی اندکی زمان بر است. اما بدون شک با توجه به روش تحقیق و طبقه بندی و سبک ارائه منحصر به فرد آن ارزش زمان گذاشتن را دارد و آثار مثبت بسیاری را برجای خواهد گذاشت.

کتاب قانون دست نویس چیست ؟

همه ما کتابهای قانونی داریم که از دوره دانشگاه با نکته نویسی و حاشیه نویسی همراه خود داشته ایم اغلب رنگ و رو رفته و سیمی شده که به هیچ قیمتی و تحت هیچ شرایطی آنها را از دست نمی دهیم و از کتابخانه مان حذف نمی کنیم.

غیر از حس نوستالژی و خاطر انگیز بودن،  این کتابها اغلب یک ویژگی دارند : با هیچ کتاب قانونی به اندازه این کتاب ها راحت نیستیم .

مجموعه قوانین دست نویس چیزی غیر این کتابهای قانون متعلق به مولفین نیست که از فعالین مطرح آموزشی هستند و این کتابها حاصل سالها تلمذ و تحقیق و مطالعه و تدریس آنهاست و با تفحص در منابع مرجع و اصلی نکات لازم تحلیلی و آموزشی و کاربردی به آنها اضافه گردیده و به شکلی زیبا و ابتکاری تدوین و تنظیم شده است . برای اینکه با این کتابها و سبک تهیه آنها آشنا بشوید فرض کنید می خواهید متن ماده ای را به هر انگیزه ای بخوانید برای مثال ماده 10 قانون مدنی، کتاب قانون ساده ای را باز می کنید و با این متن روبرو می شوید :

ماده 10 - قراردادهای خصوصی‌ نسبت‌ به ‌کسانی ‌که ‌آن ‌را منعقد نموده‌اند ، در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است. ‌

حال می خواهید در مورد این ماده بیشتر بدانید و وقت زیادی هم ندارید ، لاجرم به کتب محشا یا در نظم کنونی یا کتابهای مرجع رجوع می کنید که زمان بر است و مجبور به تحمل خواندن حجمی بالا هستید برای خواندن در باره ماده 10 با مراجعه به چندین کتاب اگر منابع معتبر در دسترس داشته باشید یا در محیط هایی مثل دادگاه و دانشگاه امکان حمل آنها را داشته باشید به نکات زیر می رسید :

1-     مادهی 10ق.م در مقام بیان اصل آزادی قراردادی و اصل مباح بودن قرارداد هاست.

2-    مقصود ماده از اصل مباح بودن قراردادها کنایه از این است که در منع قانونگذار تردید نباشد وگرنه قرارداد مخالف روح  قانون نیز باطل است واین عقود نباید مخالف نظم عمومی و اخلاق حسنه باشند. 

3-    قراردادهای خصوصی باید مخالف  قانون امری نباشند،اگر برخلاف قوانین تکمیلی باشند صحیح و نافذ  هستند چون تراضی بر قانون تکمیلی حکومت می کند. 

4-    این ماده اصل آزادی اراده را بیان داشته و به حکومت اراده دامنه گسترده ای می بخشد و آن را از حصار عقود معین خارج می سازد بنابراین قرادادهای تابع این ماده را از جهتی می توان عقود غیر معین نامید هرچند در عقود معین نیز قابل استناد است مشروط به آنکه وسیله تجاوز به احکام امری آن عقود نشود.

5-    این ماده شرط را نیز از قید ضمن عقد بودن رها می سازد زیرا شرط خود قرار دادی است که می تواند جدا از عقد الزام آور باشد کافیست شرط مربوط به قرار داد باشد، تا متمم آن گردد هرچند بعد از عقد امضا شود .

6-    این ماده عقد صلح که سایر عقود را در مقام آن می توان منعقد نمود، بیهوده نمی کند و عقد صلح نیز باعث بی نیازی از استناد به ماده 10 نمی گردد. تفاوت این دو در این است که عقود دیگر در مقام صلح تابع قواعد و احکام عقد صلح است که در مواقعی آمره بوده و غیر قابل تراضی است اما قرارداد بموجب ماده 10 تابع هیچ حکمی غیر از مفاد قرارداد خصوصی نیست مگر مخالف قانون آمره باشد. 

7-    اثر عقد و شرط محدود به طرفین عقد (کسانی که در تراضی دخالت داشته اند) می باشد هرچند در ضمن عقد تعهد به نفع شخص ثالث هم بشود .

8-    قرادادهای خصوصی تابع قواعد عام شرایط صحت قراردادها در تراضی و اهلیت و اختیار و موضوع و جهت معامله هستند.

9-     کلیه اصول قراردادهای معتبر از قبیل اصل صحت ، اصل لزوم و اصل نسبی بودن و اصل رضایی بودن و.... در این قراردادها حاکم است

اما اگر کتاب قانون دستنویس را داشته باشید که یک کتای قانون کم حجم اما عنی است ماده 10 را از این کتاب چنین می خوانید (متن قرمز متن خود ماده و متن آبی متن شرح درون ماده ایاست) :

اصل بر آزادی قراردادها و مباح بودن آنهاست بنابراینقراردادهای خصوصی‌ نسبت‌ به ‌کسانی ‌کهدر تراضی دخالت داشته اند و‌آن ‌را منعقد نموده‌اند ، در صورتی که مخالف صریحو روح بلاتردیدقانون امری (نه تکمیلی و تفسیری) و نظم عمومی و اخلاق حسنهنباشد،بعنوان عقد غیر معین که احکام خاصه آن را تراضی افراد تعیین می کند بشرطی که شرایط عمومی صحت معامله را دارا باشدنافذاستو کلیه اصول قراردادهای معتبر از قبیل اصل صحت ، اصل لزوم و اصل نسبی بودن و اصل رضایی بودن و.... در این قراردادها حاکم است هرچند این قراردادها بصورت شرط ضمن عقد منعقد گردند.

همانطور که مشاهده می فرمایید حجم تقریباً 20 سطری متن و شرح ماده 10 قانون مدنی در 6 سطر ارائه گردیده به گونه ای که هم متن قانون را دارید هم شرح قانون را .  

قوانین دستنویس چه ویژگیهایی دارد ؟

در این کتابهای قانون  هم متن ماده را دارید هم لابلای کلمات قانون  همه آن چیزی که راجع به ماده باید بدانید از قبیل:

1-     معانی لغات مشکل و عبارات دشوار موجود در متن مواد.

2-    مفاهیم مخالف مواد.

3-    اصول حاکم بر هر ماده .

4-    آثار کاربردی و فواید عملی مواد.

5-    شرایط حکومت هر ماده .

6-    ذکر یا تکمیل استثنائات احکام مواد  

7-    ارتباط مواد باهمدیگر و با قوانین خاص و آرای وحدت رویه

8-    ذکر تحلیل معتبر دکترین حقوقی

9-     ذکر اصول حقوقی و در حد لازم قواعد فقهی که ماده بر اساس آن تقنین یافته است

/ 6 نظر / 1015 بازدید
حسین باوی

سلام برادر عزیز جناب جلیلی. من از سال 90 پی گیر وبلاگ حضرتعالی هستم. اگر خاطرتان باشد چندین بار هم مکالمه تلفنی داشتیم. نگاه شما به مسایل ویژگیهای خاص خود را دارد بنابراین طبیعی است طرفداران و منتقدانی هم داشته باشید. اما بدون اغراق عرض می کنم که قدرت تحلیل جنابعالی چه در کتاب و مسایل علمی و چه در مباحث آموزشی بی نظیر نباشد کم نظیر است سند حرفم مطالب همین وبلاگ و کتاب تعهدات شماست که بسیار سنگین نوشته شده اما مطالعه آن لذت بخش است. همیشه از مطالب و دیدگاه های شما استفاده کرده ام و از شما تشکر می کنم.

سارا

سلام شما اطلاع دارید منبع ایین دارسی برای کنکور ارشددانشگاه ازاد قانون قدیم ملاکه یا قانونجدید ممنون میشم راهنمایی بفرمایید

سعيد صفارائي

درود بر شما من دانشجوي رشته حقوق هستم . درباره تئوري اصالت عدالت از دكتر كاتوزيان كه در متن اشاره كرده ايد نتوانستم اطلاعاتي كسب كنم . لطفا در اين خصوص منبعي معرفي بفرمائيد با سپاس

سالومه

سلام چیزهایی که در مورد حقوق مدنی نوشتید جالب بود اما یه سوال داشتم قانون مدنی رو کی نوشته؟ خود قانون مدنی منظورمه دکتر کاتوزیان نوشته؟

وحید

سلام.وقت بخیر.آیا کتاب دست نویس قانون مدنی برایه آزمون کارشناسی ارشد گرایش خصوصی مفید هستش یا فقط برا آزمون وکالت؟

وحید

سلام.وقت بخیر.آیا کتاب دست نویس قانون مدنی برایه آزمون کارشناسی ارشد گرایش خصوصی مفید هستش یا فقط برا آزمون وکالت؟